Παιδική και Εφηβική Παχυσαρκία

 

slider-5Το υγιές εύρος του ΔΜΣ (Δείκτη Μάζας Σώματος – BMI, Body Mass Index) ποικίλει ανάλογα με την ηλικία και το φύλο του παιδιού. Ως παχυσαρκία σε παιδιά και εφήβους ορίζεται η κατάσταση κατά την οποία ο ΔΜΣ είναι υψηλότερος από το 95ο  εκατοστημόριο.[15] Τα δεδομένα αναφοράς στα οποία βασίζονται τα εκατοστημόρια αυτά προέρχονται από την περίοδο 1963-1994 και συνεπώς δεν έχουν επηρεαστεί από την πρόσφατη αύξηση των ποσοστών παχυσαρκίας.[16] Η παιδική παχυσαρκία έλαβε διαστάσεις επιδημίας τον 21ο  αιώνα, καθώς τα ποσοστά της αυξάνονται και στον ανεπτυγμένο, και στον αναπτυσσόμενο κόσμο. Το ποσοστό παιδικής παχυσαρκίας στον Καναδά αυξήθηκε από 11% τη δεκαετία του 1980 σε ποσοστό άνω του 30% τη δεκαετία του 1990, ενώ κατά την ίδια περίοδο στη Βραζιλία το ποσοστό αυξήθηκε από 4% σε 14%.[183]

Όπως συμβαίνει και με την παχυσαρκία των ενηλίκων, στα αυξανόμενα ποσοστά της παιδικής παχυσαρκίας συμβάλλουν πολλοί διαφορετικοί παράγοντες. Η αλλαγές στη διατροφή και η μειωμένη σωματική δραστηριότητα θεωρούνται οι δύο πιο σημαντικοί παράγοντες αυτής της πρόσφατης αύξησης.[184] Επειδή η παιδική παχυσαρκία συνήθως συνεχίζεται μετά την ενηλικίωση και σχετίζεται με πολλές χρόνιες ασθένειες, τα παχύσαρκα παιδιά συχνά εξετάζονται για υπέρταση, διαβήτη, υπερλιπιδαιμία και λιπώδες ήπαρ.[64]Η αντιμετώπιση που ακολουθείται σε περιπτώσεις παιδιών είναι κυρίως παρεμβάσεις στον τρόπο ζωής και συμπεριφοριστικές τεχνικές, αν και οι απόπειρες αύξησης των επιπέδων δραστηριότητας των παιδιών δεν είχαν επιτυχία έως τώρα.[185] Στις Η.Π.Α., η χρήση φαρμάκων από αυτήν την ηλικιακή ομάδα δεν έχει εγκριθεί από την εθνική Υπηρεσία Τροφίμων και Φαρμάκων (FDA).[183]

Πώς μπορούμε να ξέρουμε
ΔΣΜ: ένας αντικειμενικός τρόπος μέτρησης
Για να καθορίσουμε αν ένα παιδί είναι παχύσαρκο ή όχι, δεν αρκεί να γνωρίζουμε το βάρος του ή απλά να παρατηρήσουμε τη σιλουέτα του. Χρησιμοποιούμε σήμερα αρχικά το ΔΣΜ (Δείκτης Σωματικής Μάζας): δείχνει τη σχέση μεταξύ του ύψους και του βάρους του παιδιού.
Βάρος ÷ Ύψος²
Αυτή είναι η φόρμουλα του ΔΣΜ.
Μπορείτε να τον υπολογίσετε και μόνοι σας (βάρος σε κιλά και ύψος σε μέτρα).
Για παράδειγμα, αν το παιδί σας ζυγίζει 20κιλά και έχει ύψος 1,10μέτρα, η φόρμουλα είναι η εξής:
20÷1,10 x 1,10 ίσον 20÷1,21 = 16,5.
Το παιδί σας έχει ΔΣΜ ίσο με 16,5.
Στα παιδιά, οι κανονικές τιμές του ΔΣΜ αλλάζουν σύμφωνα με την ηλικία και το φύλλο. Μπορείτε να δείτε την εξέλιξη αυτών των τιμών στις καμπύλες αναφοράς, που μας δείχνουν σε κάθε ηλικία ποιες είναι οι τιμές του ΔΣΜ, για το κάθε φύλλο.

bmi

Οι Αιτίες
Πολλοί ειδικοί θεωρούν ότι η αύξηση της παχυσαρκίας στις μέρες μας οφείλεται στο σύγχρονο τρόπο ζωής και στις μικρές αλλά επικίνδυνες καθημερινές μας συνήθειες. Ζούμε σε μια κοινωνία της οποίας πολλά στοιχεία συντελούν στην έξαρση της παχυσαρκίας και στην αύξηση των καρδιοπαθειών: πλήθος τροφών με υψηλά λιπαρά που είναι διαθέσιμες παντού και ανά πάσα στιγμή, εγκατάλειψη της μεσογειακής δίαιτας και της φυσικής άσκησης, καθιστική ζωή και άγχος είναι μόνο μερικά από αυτά. Η αύξηση του ποσοστού της παιδικής παχυσαρκίας αντικατοπτρίζει το σύγχρονο τρόπο ζωής και τις βλαβερές του συνέπειες.
Τα αίτια εμφάνισης της παιδικής παχυσαρκίας είναι πολλά και διαφορετικά. Οι ειδικοί του χώρου ωστόσο αναγνωρίζουν δύο από αυτά ως τα πιο σημαντικά: τις λανθασμένες διατροφικές επιλογές και τη μειωμένη σωματική δραστηριότητα.

1. Η Λανθασμένη Διατροφή
Πρόκειται ουσιαστικά για λανθασμένες διατροφικές επιλογές ως προς την ποσότητα αλλά και την ποιότητα των φαγητών. Το παιδί λαμβάνει μεγαλύτερη ποσότητα τροφής από αυτή που καταναλώνει ο οργανισμός του. Ιδιαίτερα επιβαρυντικό ρόλο μάλιστα παίζει η πρόσληψη λιπαρών τροφών που συνδέεται άμεσα με την αύξηση του σωματικού βάρους. Τα διάφορα σνακ που καταναλώνουν τα παιδιά στα ενδιάμεσα γεύματα καθώς και η υπερκατανάλωση fast-food συνδέεται άμεσα με την αύξηση του σωματικού τους βάρους.

2. Η Έλλειψη Φυσικής Άσκησης
Η μειωμένη σωματική δραστηριότητα αποτελεί ένα εξίσου σημαντικό αίτιο για την επιδημία της παιδικής παχυσαρκίας. Σήμερα δυστυχώς παρατηρείται μία έντονη τάση προς τον καθιστικό και παθητικό τρόπο ζωής. Το παιδί δεν κινείται και δεν ασκείται αρκετά: π.χ. προτιμά να περνάει το χρόνο του μπροστά από μια οθόνη (τηλεόρασης, ηλεκτρονικού υπολογιστή, βίντεο-παιχνιδιών κ.λ.). Πρόσφατες μελέτες μάλιστα αποκαλύπτουν την άμεση σχέση ωρών τηλεθέασης και εμφάνισης της παιδικής παχυσαρκίας και συγκεκριμένα παρατηρήθηκε ότι η τηλεθέαση άνω των δύο ωρών ημερησίως αυξάνει σημαντικά το βάρος των παιδιών.

Η πρόληψη της παιδικής παχυσαρκίας λοιπόν πρέπει να ξεπεράσει τα όρια του ιατρικού κόσμου και να επικεντρωθεί στην αλλαγή του καθημερινού τρόπου ζωής του παιδιού. Δε λέμε άλλωστε: «Η πρόληψη είναι καλύτερη από τη θεραπεία»;

Επιπτώσεις στην υγεία της παιδικής παχυσαρκίας
Η παιδική παχυσαρκία έχει τόσο άμεσες όσο και μακροπρόθεσμες επιπτώσεις στην υγεία και την ευεξία.

Άμεσες  επιπτώσεις στην υγεία:

  • Παχύσαρκη νεότητα, είναι πιο πιθανό να έχουν αυξημένους παράγοντες κινδύνου για καρδιαγγειακή νόσο, όπως υψηλή χοληστερόλη ή υψηλή πίεση του αίματος. Σε έναν πληθυσμό με βάση το δείγμα των 5 έως 17 ετών, το 70% των παχύσαρκων ατόμων είχαν τουλάχιστον έναν παράγοντα κινδύνου για καρδιαγγειακή νόσο. 7.
  • Οι παχύσαρκοι έφηβοι είναι πιο πιθανό να έχουν προδιαβήτη, μια κατάσταση κατά την οποία τα επίπεδα της γλυκόζης στο αίμα ενδεικτικά υψηλού κινδύνου για την ανάπτυξη σακχαρώδη διαβήτη.8,9.
  • Τα παιδιά και οι έφηβοι που είναι παχύσαρκοι διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο για προβλήματα οστών και αρθρώσεων, άπνοια ύπνου, και κοινωνικά και ψυχολογικά προβλήματα, όπως ο στιγματισμός και η χαμηλή αυτοεκτίμηση. 5,6,10

Μακροπρόθεσμες επιπτώσεις στην υγεία:

  • Παιδιά και έφηβοι που είναι παχύσαρκοι είναι πιθανόν να είναι παχύσαρκοι ενήλικες και είναι επομένως περισσότερο σε κίνδυνο για προβλήματα υγείας των ενηλίκων όπως καρδιακή νόσος, ο διαβήτης τύπου 2, εγκεφαλικό επεισόδιο, διάφοροι τύποι καρκίνου, και της οστεοαρθρίτιδας. Μια μελέτη έδειξε ότι παιδιά που έγιναν παχύσαρκα από την ηλικία των 2 είχαν περισσότερες πιθανότητες να είναι παχύσαρκοι ως ενήλικες.
  • Το υπερβολικό βάρος και η παχυσαρκία σχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο για πολλούς τύπους καρκίνου, συμπεριλαμβανομένων του καρκίνου του μαστού, του παχέος εντέρου, του ενδομητρίου, του οισοφάγου, των νεφρών, του παγκρέατος, της χοληδόχου κύστης, του θυρεοειδούς, των ωοθηκών, του τραχήλου της μήτρας και του προστάτη, καθώς και πολλαπλό μυέλωμα και λέμφωμα του Hodgkin.

Πρόληψη

  • Υγιείς συνήθειες του τρόπου ζωής, συμπεριλαμβανομένης της υγιεινής διατροφής και της φυσικής δραστηριότητας, μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο να γίνουν παχύσαρκα και την ανάπτυξη των συναφών ασθενειών.
  • Οι συνήθειες διατροφής και σωματικής δραστηριότητας συμπεριφορών των παιδιών και των εφήβων επηρεάζεται από πολλούς τομείς της κοινωνίας, συμπεριλαμβανομένων των οικογενειών, των κοινοτήτων, των σχολείων, των ρυθμίσεων φροντίδα των παιδιών, ιατρικό προσωπικό, θρησκευτικών ιδρυμάτων, κυβερνητικούς φορείς, τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, και τις βιομηχανίες τροφίμων και ποτών και τις βιομηχανίες διασκέδασης.
  • Τα σχολεία διαδραματίζουν ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο με τη δημιουργία ενός ασφαλούς και υποστηρικτικού περιβάλλοντος με τις πολιτικές και τις πρακτικές που υποστηρίζουν την υγιή συμπεριφορές. Τα σχολεία παρέχουν επίσης ευκαιρίες για τους μαθητές να μάθουν και να ασκήσουν την υγιεινή διατροφή και τη σωματική δραστηριότητα συμπεριφορές.

Επιρροές και αιτίες του προβλήματος
Τα ποσοστά παχυσαρκίας αυξάνονται μεταξύ όλων των ηλικιών. Υπάρχουν πολλοί παράγοντες που μπορούν να αυξήσουν τον κίνδυνο της εφηβικής παχυσαρκίας, συμπεριλαμβανομένης  της πιέσης σχολείο, οικογενειακές συγκρούσεις, και τις επιδράσεις του περιβάλλοντος. Ωστόσο, οι γονείς, η κοινότητα, και τα σχολεία μπορούν να κάνουν τη διαφορά, όταν πρόκειται για την πρόληψη και την επίλυση του προβλήματος του υπερβολικού βάρους και της παχυσαρκίας στους εφήβους.

Η επιρροή των γονέων
Οι γονείς παίζουν τον καθοριστικό ρόλο στην ανάπτυξη ενός υγιούς περιβάλλοντος στο σπίτι. Θα διαμορφώσει το περιβάλλον των παιδιών τους από τη λήψη απόφασης σχετικά με την ποιότητα και την ποσότητα των τροφίμων που τους παρέχετε. Αποφασίζουν όταν τα παιδιά πρέπει να τρώνε και να σας βοηθήσει να προσδιορίσετε την ποσότητα και το είδος της άσκησης παιδιά λαμβάνουν. Καθώς ο αριθμός των οικογενειών όπου και οι δυο γονείς  είναι εργαζόμενοι έχει αυξηθεί, έχουν προκύψει  αλλαγές στο σύστημα της οικογένειας . Συνολικά, οι γονείς αφιερώνουν  λιγότερο χρόνο   στα παιδιά τους, το μαγείρεμα γίνεται με  λιγότερο θρεπτικά τρόφιμα, και ο χρόνος που περνούν  τα παιδιά μπροστά στον υπολογιστή ή την τηλεόραση είναι περισσότερος.
Έρευνα δείχνει ότι τα παιδιά που έχουν ένα ή δύο παχύσαρκους γονείς είναι πιο πιθανό να είναι παχύσαρκοι ως ενήλικες (Guo, η Roche, Chumlea, Gardner, & Siervogel, 1994).Η  Γενετική μπορεί να παίξει κάποιο ρόλο, αλλά το ίδιο κάνει και το παράδειγμα των γονέων. Η έρευνα έχει δείξει ότι η κατανάλωση δείπνου μαζί σαν μια οικογένεια προωθεί τις υγιείς διατροφικές συνήθειες μεταξύ των παιδιών και των εφήβων. Η πρακτική αυτή αυξάνει την κατανάλωση  τροφών όπως : δημητριακά ολικής αλέσεως, φρούτα, και λαχανικά, και μειώνει την κατανάλωση αναψυκτικών και λιπών (Γκόραν & Sothern, 2006).

Η επιρροή της κοινότητας
Η τοπική κοινότητα είναι η πρώτη κοινωνική ομάδα που συναντιούνται οι   νέοι πέρα από τις οικογένειές τους, και διαδραματίζει κεντρικό ρόλο στην ανάπτυξή τους. Πολλές κοινότητες έχουν λάβει ενεργά μέτρα για την αντιμετώπιση της αύξησης της παχυσαρκίας στη νεολαία και στο γενικό πληθυσμό. Για παράδειγμα, κάποιοι έχουν αλλάξει τις πρακτικές της πολεοδομίας για να ενθαρρύνει περισσότερο το περπάτημα και πιο ψυχαγωγικές δραστηριότητες. Άλλες κοινότητες  έχουν  περιορίσει τον αριθμό των εστιατορίων  γρήγορου φαγητού και μηχανημάτων αυτόματης πώλησης φαγητού σε περιοχές όπου συγκεντρώνονται νέοι.
Οι ερευνητές εξετάζουν επίσης τις συνδέσεις μεταξύ του περιβάλλοντος  των παιδιών και της συμπεριφορά τους. Αν τα παιδιά δεν έχουν ένα ασφαλές μέρος για να παίξουν κοντά στο σπίτι τους, περνούν περισσότερο χρόνο σε κλειστούς χώρους οπότε δεν κινούνται. Το περιβάλλον μπορεί να επηρεάσει το βάρος του παιδιού με τη διαμόρφωση των διατροφικών συνηθειών και του επιπέδου της φυσικής δραστηριότητας του.

Η επιρροή του σχολείου
Τα σχολεία έχουν πιο συχνή  και εντατική επαφή με τα παιδιά κατά τη διάρκεια των δύο πρώτων δεκαετιών της ζωής τους από κάθε άλλο όργανο (Ιστορία, Kaphingst & Γαλλικά, 2006). Τα σχολεία μπορούν να έχουν θετική επίδραση στην υγεία των παιδιών με την προώθηση της σωματικής άσκησης, παρέχοντας υγιεινά τρόφιμα, καθώς και με την εκπαίδευση των παιδιών σε θέματα  διατροφής. Η πείνα και η ανεπαρκής διατροφική κατάσταση μπορεί να επηρεάσει τη γνωστική λειτουργία και  να οδηγήσει σε χαμηλότερες ακαδημαϊκές επιδόσεις Παιδιά και έφηβοι με σοβαρή παχυσαρκία  έχουν τέσσερις φορές περισσότερες πιθανότητες από τους συνομηλίκους τους  υγιούς βάρους  να αναφέρουν μειωμένη απόδοση στο σχολείο  που σχετίζεται με θέματα υγείας (Story et al., 2006).